ORGEL FESTIVAL HOLLAND

banner 985x197

De kleine meesters en andere ongemakken

De kleine meesters en andere ongemakken

Het Internationale Schnitger Orgelconcours 2017

De Tweede ronde


‘Beknopte vormen, gemis aan persoonlijke kracht, geen mogelijkheid tot schoolvorming, oververzadiging, ondiepheid – zijn wij volledig?’ Dit vraagt Simon Vestdijk (1898-1971) zich af in zijn gelijknamige essay De grootheid der kleine meesters, waarin hij probeert de vinger te leggen op het bestaansrecht van de vele composities die misschien beter onder het stof verborgen hadden kunnen blijven. In de bundel Hoe schrijft men over muziek, staat nog een essay, waarin hij de wereld van het orgel beschrijft en vervolgens, hoe kan het anders, die van Bach en de barok. Maar vooral ook het probleem van het orgel: de statische toonvorming. Articulatie (of toucher) en tempo-nuancering zijn volgens hem dan twee manieren om dit probleem te ondervangen en de suggestie te wekken dat een orgeltoon niet statisch is.
De verzamelde muziekessays van Vestdijk, uitgegeven in 10 deeltjes, zijn zeer de moeite waard om te lezen. Behalve dat Vestdijk blijkt geeft met een zekere kennis van zaken te schrijven, geven de essays ook een mooi inkijkje in zijn tijdgebonden opvattingen.

Tijdgebonden opvattingen of niet, Vestdijk is een aardige ‘gespreks’partner. Want deze twee onderwerpen, ‘tweederangs’ stukken en articulatie, kwamen ook in mijn gedachten op toen ik afgelopen dinsdag in de Kapelkerk in Alkmaar naar de tweede ronde van het Internationaal Schnitger Orgelconcours zat te luisteren. Met repertoire dat voor het grootste deel van ‘kleine meesters’ was en een orgel waar klaviatuur en klank weinig meer met elkaar te maken hebben. Voor de kandidaten ongemakken die als vanzelfsprekend musiceren nagenoeg onmogelijk maken. Hard werken dus.

Het Christiaan Müller-orgel in de Kapelkerk heeft een fantastische heldere en omlijnde klank. Je zou verwachten dat daar een evenzo duidelijke controleerbare speelaard bij hoort. En dat nu valt tegen. De huidige klavieren zijn in 1882 door Lodewijk Ypma aangebracht, een orgelmaker die werkte vanuit een heel ander klankideaal: kort gezegd, meer lage, zachte en zoete klanken en waar een vloeiender speelervaring bij past. Bij de laatste restauratie in 2004 zijn deze klavieren gehandhaafd. Hierdoor hangen deze klavieren eigenlijk een beetje als een slappe vaatdoek onder de klank van Müller. De speler moet meer dan normaal veel moeite doen een evenzo heldere en omlijnde articulatie als de de klank te laten horen: een behoorlijk ongemak.

En dan het repertoire als tweede ongemak. ‘Muziek van virtuozen in het verwekken van oververzadiging’ zoals Vestdijk het noemt. Krebs, Hurlebusch en ook Muffat zou hij zonder meer, denk ik, onder de kleine meesters scharen: Edvar Grieg rekende hij daar immers ook toe! En de Duetto’s van Bach, ik zou zeggen fantastische muziek, maar niet te vaak en meer iets voor de studeerkamer. Hoe maak je deze muziek voor de luisteraar te verteren?

Voor een concours leverde deze combinatie in ieder geval een geweldige uitdaging op. Niet alleen het omgaan met de ‘ongemakken’, ook hoe je te onderscheiden met je eigen verhaal, want die ruimte biedt deze muziek weer wel. Fantastische keus dus van de artistieke commissie.
De zes musici kwamen ieder met verrassende oplossingen en opvattingen. Het speelniveau was hoog en allemaal wisten ze de speelaard overtuigend naar hun hand te zetten. Hierdoor werd het een moeilijke klus voor de leden van de jury, die voor hun keuze vooral gedwongen werden terug te vallen op het persoonlijke ‘verhaal’ van de musici.

En daarin was keus genoeg.

De een smolt de composities als een sonate aan elkaar, een ander zocht de ‘Franse’ taal op, een volgende liet pure wilskracht horen. Tempo-verschillen, paletten met klankkleuren, karakter- en ook risicovol spel, het was er allemaal. De uiteindelijke uitslag had dan ook anders kunnen zijn.

Met de keuze voor Minji Choi, Martin Riccabona en Thomas Kientz heeft de jury wel drie finalisten aangewezen aan wie het aan overtuiging en wilskracht niet ontbreekt. En dat belooft veel voor de finale vanavond waar alleen grote meesters vertolkt zullen worden op even zo briljante instrumenten.


Het PROGRAMMA

FINALE Internationaal Schnitger Orgelconcours 2017
Vanavond, 16 juni om 19.30 uur. Grote Sint Laurenskerk Alkmaar
Full colour projectie op groot scherm

Written by : Hans Steketee

25,15,0,50,0
25,600,60,1,1500,1000,30,2000
90,300,1,0,12,25,50,0,70,12,1,50,1,1,1,5000
0,1,0,0,0,30,15,5,0,0,0,3,0,0
Steun ons
Victorie Fonds
Prins bernard fonds
Flentrop
Rabobank
De Vest
Taqa cultuurfonds
Afas
VSBfonds
Vrienden vh orgel
Marcelis
Genootschap Physica
Ziekenhuis
Klop Orgelbouw
Bylandt
Fam. Bakker
Gem. Alkmaar
Berch Heemstede
DMP
Lijst2017
Artiance
Ruys
Dioraphte

Aanmelden Nieuwsbrief

Abonneren op de nieuwsbrief?

Vul onderstaand uw naam en e-mailadres in.
 

Deze website gebruikt cookies om het gebruik ervan voor u te optimaliseren.
Lees meer over hoe cookies op deze website worden ingezet en hoe deze door u in- of uitgeschakeld kunnen worden: cookie beleid
Door gebruik te maken van deze website stemt u in met het gebruik van deze cookies.
Akkoord